كتاب ابن رسته ( اوائل قرن چهارم ) به نام الاعلاق النفيسه ، از اين لحاظ كه در ابتداى مبحث جغرافياى محلى به شرح مكه و مدينه مىپردازد ، شباهتى به كتاب قدامه دارد . به هر حال چنين به نظر مىرسد كه هدف اصلى او اين بوده است كه دربارهء كلّ جهان اطلاعاتى عام فراهم سازد ، و بدين سبب علاوه بر توصيف سرزمينهاى اسلامى ، دربارهء چندين مملكت خارج از حوزهء اسلام نيز مىتوان در كتاب او توصيفهاى محلى يافت . او به صورتى منضبط و همه جانبه به جغرافياى رياضى پرداخته و نظريات و عقايد گوناگون را دربارهء مسائل مختلف جمع‌آورى كرده است . « 1 » وى مطالبى در جغرافياى عمومى و طبيعى ارائه نموده و دربارهء اقاليم به پيروى از يونانيان بحث كرده است . با توجه به انواع اطلاعاتى كه جمع‌آورى كرده ، كتاب او را مىتوان « دايرة المعارف كوچكى از دانش تاريخى و جغرافيايى » دانست . ابن فقيه همدانى نيز مطالب كتاب جغرافياى خود ، كتاب البلدان ( تأليف حدود 290 ) ، را مانند ابن رسته بر مبناى محلى ترتيب داده است . توصيف مكه را مقدم بر ساير جاها آورده و نظم كلّى كتاب او شبيه آثار اصطخرى و ابن حوقل است . او حكايت سليمان بازرگان را دربارهء هند و چين در كتاب خود آورده ، ولى ويژگى خاص كتاب وى در اين است كه در كنار اطلاعات مطمئن و معتبر ، اشعارى بلند و روايات و اطلاعات گوناگونى نيز دربارهء چهره‌هاى افسانه‌اى آورده است . كتاب ابن فقيه از نظر مباحث جغرافياى عمومى و رياضى ضعيف است . ابو الحسن على بن حسين مسعودى مورخ برجسته ؛ صفات جهانگردى

--> ( 1 ) . ص 23 - 24